Haber – Yavuz ÇAKAR
Elektronik ticaret dünyasında kartlar yeniden dağıtılıyor. Milyonlarca tüketiciyi ve dev e-ticaret pazaryerlerini doğrudan ilgilendiriren tarihi bir karara imza atıldı. Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi (AYM), e-ticaret aracı hizmet sağlayıcılarının (pazaryerlerinin), platformlarında satış yapan butik ve satıcıların sunduğu yasa dışı, hatalı veya ayıplı ürünlerden sorumlu tutulmayacağına dair kanun hükmünü iptal etti. Yüksek mahkeme, bu kuralın tüketici haklarını koruma ilkesiyle bağdaşmadığına ve mülkiyet hakkını ihlal ettiğine hükmetti. E-ticaret devlerinin “güvenli liman” sığınağını yıkan bu karar, dijital alışverişte sorumluluk dengesini tamamen değiştirecek.
Dev E-Ticaret Sitelerinin “Ben Sorumlu Değilim” Savunması Son Buldu
Yüksek mahkemenin önüne gelen itiraz başvurusunda, dev pazaryeri platformlarının hukuki kalkanı mercek altına alındı. İptali istenen yasal düzenlemeler, aracı hizmet sağlayıcıların, üçüncü taraf satıcılar tarafından listelenen ürünlerin hukuka aykırılığından hiçbir şekilde mesul tutulamayacağını öngörüyordu. Ancak Anayasa Mahkesi, E.2024/187 numaralı dosyada yaptığı incelemede, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun‘un ilgili maddelerindeki sorumsuzluk ibarelerini anayasaya aykırı buldu.
Mahkeme, tüketicilerin bu platformlardan sadece arkadaki küçük satıcıya değil, doğrudan e-ticaret devinin oluşturduğu kurumsal marka güvenine dayanarak alışveriş yaptığını hatırlattı. Mevcut kuralın, dolandırıcılık veya ayıplı mal durumlarında tüketici ile dev şirketler arasındaki dengeyi vatandaş aleyhine ölçüsüzce bozduğu tescillenmiş oldu.
Aktif Pazaryerleri İçin “Güvenli Liman” Dönemi Kapanıyor
Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan hukuki değerlendirmede, dijitalleşen dünyada e-ticaret sitelerinin konumunun artık sadece “ilan tahtası” olmaktan çıktığı vurgulandı. Kararda, aracı hizmet sağlayıcılar iki ayrı kategoride ele alındı:
-
Pasif Aracı Hizmet Sağlayıcılar: Alıcı ve satıcının sadece uzaktan iletişim kurmasını sağlayan, verileri teknik ve otomatik olarak işleyen platformlar.
-
Aktif Aracı Hizmet Sağlayıcılar: Satılan mal veya hizmet üzerinde kontrol sahibi olan, satıcı niteliklerini belirleyen, komisyon alan, lojistik sağlayan ve öne çıkarma algoritmalarını yöneten aktif aktörler.
Uluslararası hukuk normlarına da atıfta bulunan yüksek mahkeme, aktif rol oynayan e-ticaret platformlarının “güvenli liman” ilkesinin arkasına sığınarak tüm sorumluluktan sıyrılamayacağını belirtti. Özellikle tüketicinin muhatap bulamadığı, merdiven altı satıcıların ortadan kaybolduğu senaryolarda, milyarlık e-ticaret şirketlerinin sorumluluk almamasının vatandaşı tamamen korumasız bıraktığı ifade edildi.
AYM Kararı Oy Birliğiyle Aldı: İptal Hükmü 9 Ay Sonra Yürürlüğe Girecek
Devletin, mülkiyet hakkını koruma ve tüketiciyi her şartta gözetme yönündeki pozitif yükümlülüklerini hatırlatan Anayasa Mahkemesi, söz konusu sorumsuzluk kuralının tüketicilere aşırı ve katlanılamaz bir külfet yüklediğine karar vererek iptal mührünü bastı. Tüketicilerin doğrudan aracı kurumlara dava açabilmesinin önünü kapatan maddeler anayasadan temizlendi.
Ancak e-ticaret ekosisteminde ani bir hukuki boşluk doğmaması ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından yeni bir yasal düzenleme yapılabilmesi adına geçiş süreci tanındı. Anayasa Mahkemesi, iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından tam dokuz ay sonra yürürlüğe girmesini kararlaştırdı. Bu süreçte yasama organının, aktif pazaryerlerinin sorumluluk sınırlarını belirleyen yeni bir tüketici koruma kanunu hazırlaması bekleniyor.
