Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan ve toplumsal olaylarda polisin ses ve görüntü kaydının alınmasını yasaklayan tartışmalı genelge, Danıştay tarafından kesin olarak iptal edildi. Danıştay, hukuka aykırı durumları belgelemek amacıyla kamuya açık alanda görev yapan polisi kayda almanın anayasal bir hak olduğunu vurgulayarak, bu hakkı engellemenin suç teşkil ettiğine hükmetti. İşte basın özgürlüğü ve vatandaş hakları adına milat sayılan son dakika kararının tüm detayları…
Son Dakika: EGM’nin Tartışmalı Cep Telefonu Genelgesi İptal Edildi
Türkiye hukuk tarihi ve temel hak ve özgürlükler adına çok kritik bir gelişme yaşandı. Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) tarafından 27 Nisan 2021 tarihinde yayımlanan ve kamusal alanda görev yapan polislerin ses ve görüntü kayıtlarının alınmasını yasaklayan genelgeye karşı açılan davada nihai karar çıktı.
Yargı dünyasının ve kamuoyunun yakından takip ettiği davada Danıştay, söz konusu genelgenin anayasaya, hukuka ve insan haklarına açıkça aykırı olduğuna hükmederek iptal kararı verdi. Bu kararla birlikte, toplumsal olaylarda veya sokakta polis kontrolü sırasında vatandaşların cep telefonuyla kayıt yapmasının önündeki hukuki engel tamamen kalkmış oldu.
Danıştay Gerekçeli Kararı: “Kayıt Yapmak Anayasal Hak”
Danıştay ilgili dava dairesi, verdiği iptal kararında demokrasi ve hukuk devleti ilkelerine ağır vurgular yaptı. Mahkeme, kamuya açık alanda görev yürüten kamu görevlilerinin (polis, bekçi vb.) görevleri sırasındaki eylemlerinin kaydedilmesinin, anayasal bir hak olan “bilgi edinme”, “ifade özgürlüğü” ve “basın hürriyeti” kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Kararda özellikle şu hukuki gerekçeler öne çıktı:
-
Hukuka Aykırılığı Belgeleme Hakkı: Vatandaşların, kolluk kuvvetlerinin görevini yaparken imza attığı olası bir hukuka aykırılığı, şiddeti veya yetki aşımını delillendirmek amacıyla görüntü ve ses kaydı alması meşru bir haktır.
-
Genelge ile Hak Kısıtlanamaz: Anayasa’nın 13. Maddesi uyarınca, temel hak ve hürriyetler ancak kanunla sınırlanabilir. İçişleri Bakanlığı veya Emniyet Genel Müdürlüğü genelgesi gibi idari işlemlerle vatandaşın anayasal hakkı elinden alınamaz.
-
Engellemek Suç Teşkil Eder: Kamusal alanda görevini yapan memuru kayda alan bir vatandaşı zor kullanarak engellemek, cihazına el koymak veya gözaltı işlemi yapmak “görevi kötüye kullanma” ve “hürriyeti tahdit” suçlarını oluşturabilir.
Emniyet Genel Müdürlüğü Genelgesi Neden Tepki Çekmişti?
Emniyet Genel Müdürlüğü imzasını taşıyan genelge, yayımlandığı dönemde Türkiye Barolar Birliği, hukukçular, basın meslek örgütleri ve insan hakları savunucuları tarafından sert şekilde eleştirilmişti. Genelgede, polislerin görüntülerini kaydeden kişilerin “özel hayatın gizliliğini ihlal ettiği” savunuluyor ve polislerin bu kişileri engellemesi, yasal işlem yapması talimatı veriliyordu.
Ancak hukukçular, kamusal alanda kamu görevi icra eden bir memurun “özel hayatından” söz edilemeyeceğini, aksine kamusal denetime açık olması gerektiğini savunarak konuyu yargıya taşımıştı. Danıştay‘ın bu son kararı, hukukçuların tezlerini haklı çıkardı ve idarenin keyfi sınırlandırmasına dur dedi.
Vatandaşlar ve Gazeteciler İçin Yeni Dönem: Kimler, Nasıl Kayıt Alabilir?
Danıştay‘ın verdiği bu emsal niteliğindeki iptal kararı sonrasında, sahada uygulanacak hukuki çerçeve netleşti. İşte yeni döneme dair bilinmesi gereken temel kurallar:
| Durum / Kapsam | Hukuki Statü | Dikkat Edilmesi Gereken Husus |
| Vatandaşların Kayıt Alması | Anayasal Hak (Serbest) | Sadece göreve ilişkin unsurlar, hukuka aykırılıklar belgelenmeli. |
| Gazetecilerin Kayıt Alması | Basın Özgürlüğü (Engellenemez) | Sarı basın kartı şartı aranmaksızın tüm gazeteciler görev yapabilir. |
| Polisin Müdahale Yetkisi | Sınırlandırıldı | Polis, kendisini kaydeden kişiyi “genelge var” diyerek engelleyemez. |
Hukukçulardan Önemli Uyarı: Görüntü kaydı alırken polisin görevini yapmasını fiziki olarak engellememek (görevi yaptırmamak için direnme suçuna düşmemek) ve kayıtları polisin kişisel itibarını zedeleyecek sanal kurgular veya hakaret içerikleriyle paylaşmamak önem arz ediyor. Amacın sadece “hukuka aykırı durumu belgelemek ve delil toplamak” olması hukuki koruma sağlar.
Basın Özgürlüğü ve Şeffaflık Adına Tarihi Bir Eşik Aşılmş Oldu
Kararın ardından değerlendirmede bulunan hukuk otoriteleri ve basın cemiyetleri, bu iptal kararının Türkiye‘de şeffaf yönetim ilkesine büyük katkı sunacağını belirtiyor. Kamusal alanda kameraların açık olması, hem polisin orantısız güç kullanma eğilimini dizginleyecek hem de görevini layığıyla yapan dürüst emniyet mensuplarını asılsız iftiralardan koruyacak bir güvence olarak görülüyor.
Danıştay‘ın bu kesin kararı idari olarak tüm valiliklere, emniyet müdürlüklerine ve sahada görev yapan kolluk kuvvetlerine tebliğ edilecek ve eski genelge tamamen hükümsüz kalacak.
Hukuk dünyasındaki en sıcak son dakika gelişmelerini ve emsal yargı kararlarını anlık olarak takip etmek için bizi izlemeye devam edin.
